حالا  دیگر همه می دانند که نماز جمعه ٢۶ تیرماه هاشمی رفسنجانی یک نقطه عطف برای او و حتی برای نظام بود،‌حالا همه تخم مرغ های داشته و نداشته اصلاح طلبان و منتقدان در دامن(عبای) رفسنجانی است.

اما مهمترین نقطه ضعف رفسنجانی در شرایط کنونی این است که "تضمین اجرا" و "پشتوانه ای ملموس برای اجرای پیشنهاداتش" وجود ندارد یا پیدا کردن چنین تضمین اجرایی برای پیشنهادات و راهکارهایش،‌سخت و پیچیده است، هاشمی در طول سی سال اخیر،‌همواره در راس قدرت بوده است و می توانسته با بازی پشت پرده و نفوذ کلامی اش،‌نظرش را به پیش ببرد،‌اما در حال حاضر،‌چون اولا موقعیت سابق را ندارد و ثانیا عملا از لاک فراجناحی خارج شده و "طرف" یک طرف را گرفته،‌ ایفای این نقش برای او دشوار شده است،‌ مثال این قصه هم همین پیشنهاداتی بود که در نماز جمعه داد، خوب هاشمی ۴ پیشنهاد در نماز جمعه داد،‌اما چه کسی به حرف او گوش می کند یا باید گوش کند و چرا باید گوش کند؟

به نظرمی آید از ٢۶ تیرماه به این طرف، رفسنجانی عملا راهبرد "حضور انتقادی در حاکمیت" با شعار "دفاع از اصل و کلیت نظام و نه مصادیق فعلی" را در پیش گرفته است،‌راهبردی که هاشمی را به "استخوان در گلویی زجرآور" برای طیف مقابل تبدیل کرده است.

تنها حالتی که می تواند موتور محرکه هاشمی در شرایط آتی باشد،‌عمیق تر شدن و جدی تر شدن چالش انتخابات ریاست جمهوری-که رفسنجانی آن را "بحران" می خواند-است به این معنی که گستره بحران- یا درک و برداشت از بحران- بخش های سنتی و محافظه کار به خصوص قاطبه قشر روحانیت و اقشار معمولی و عام مذهبی را درنوردد.

به نظر می آید مخالفان رفسنجانی در حاکمیت، نهایتا تنها و تنها ‌دو نسخه در برابر او  دارند: اول اینکه رفسنجانی را کاملا "محترمانه"، "بایکوت" کنند،‌ با بی اعتنایی به اکبر و به کمک  یک سیاست هماهنگ رسانه ای در صداوسیما و ... تریبون ها و سخن گاههای اکبر را از او بگیرند یا حرفهایش را کاملا گزینشی و رسمی تحویل مردم بدهند تا کم کم رفسنجانی خود به خود، افسرده- ایزوله و بازنشسته - فید شود، دومین نسخه هم این است که اگر اکبر، روندی را که در پیش گرفته، ادامه دهد،‌ بالاخره هزینه حذف او را از حاکمیت بدهند و  رفسنجانی به "منتظری دوم" تبدیل شود و التماس دعا! البته این دونسخه الزاما از هم منفک نیست و می تواند با رعایت تقدم زمانی،‌ هردوتایش بعد از هم اجرا شود،

خلاصه اینکه بازی به شدت،‌بازی بزرگان شده است! 

پ.ن: ورود مجلس خبرگان به موضوع خطبه های اخیر هاشمی رفسنجانی؟

 هر عکاسی، شیوه مخصوص برای ثبت لحظه ها و تاریخ دارد، مجتبی را چندبار موقع عکاسی دیده بودم، با حاشیه و شلوغ کاری؛ عجله و شتاب و فریاد و ...میانه ای نداشت، آرام و با وقار، چشم به ویزور دوربین می دوخت تا بهترین نما شکل بگیرد؛ خدا روزی اش را نصیب بکند و  شاتر را بچکاند و تمام!

***

آنها که با جماعت روزنامه نگار و عکاس و خبرنگار آشنا هستند می دانند یکی از  دردهای اکثریت شان، گرفتاری و هیجان اعتیاد گونه به چیزهای نه چندان تمیزی مثل "سیاست" یا حاشیه های پرسروصدایی از این دست است، طوری که ممکن است همه زندگی و وقت و "مهلت" خود را فدای این هیجان کنند...اما "مجتبی" با آن چشمهای آرام، صدای آرامتر و  لبخند نمکین، از جنس دیگری بود...

 مجتبی تکین ما، رسم خوشایند زندگی را خوب بلد بود،  ساعت اداری که تمام می شد، تلفن همراهش را خاموش می کرد و هیچ رئیس و مرئوسی نداشت و نمی شناخت جز خانواده، از پوسته و قالب عکاس درمی آمد و تماما  "پدری" می شد که  دلش را شش دانگ به خانه و همسر و  نزد "شکیلا کوچولو"-که خیلی دوستش می داشت- می برد، تا فردا صبح که دوباره سرکارمی آمد و باز همان آقای تکین آرام و ساعی و کاربلد  می شد، هرچند که  بچه های عکس یادشان می آید که مجتبی در طول روز هم  بازهم طاقت نمی آورد و از شیرین کاری ها و سخنان نغز شکیلا کوچولو برایشان می گفت.

 ***

هیچ کس از مجتبی خاطره یک فریاد بلند، عصبانیت، حتی یک نگاه غیظ آلود نداشت و ندارد، حتی در اوج گرفتاری ها و مشکلات و احیانا کم طاقتی ها، حتی اگر همکار جوانی صدایش را روی مجتبی بلند می کرد، تکین مهربان ما لبخند می زد و می رفت، شاید همین نجابت و حسن خلق اش بود که هق هق بچه های خبرگزاری، از دیدن عکسش با آن لبخند نمکین همیشگی -که امروز بر صفحه همه کامپیوترهای خبرگزاری جاخوش کرده- تمام شدنی نیست.

مجتبی یادت هست؟ به "شکیلا کوچولو"-دخترت- قول داده بودی که این بار هر اتفاقی هم بیفتد و  حتی "هزار نفر هم بمیرند" ، ببری اش "دریا" و مثل هفته قبل - که بخاطر از دست دادن عزیزی- سفر شمال را نیمه تمام گذاشته بودی، این بار دیگر از "دریا" نمی گذری... از بچه های گروه عکس سراغ دیدنی ترین و بهترین جاهای شمال و اردبیل را گرفته بودی و شکیلا را بردی "دریا" و...پروازی برای تو و داغی همیشگی برای ما، خداحافظ ای داغ بر دل نشسته!

پس از شایعات متعدد در خصوص استعفای هاشمی رفسنجانی از منصب امامت جمعه تهران، سرانجام "رسما" اعلام شد که خطبه های نماز جمعه این هفته تهران به امامت وی برگزار خواهد شد و بدین ترتیب هرچند بحث "استعفای" اکبر هاشمی رفسنجانی منتفی شد(چون هاشمی کارکشته تر از آن است که به دست خود، خویش را از صحنه معادلات سیاسی حذف کند) اما اینک نگاه افکار عمومی، فعالان سیاسی و تحلیلگران مسائل ایران به خطبه های بیست و شش تیرماه خواهد بود.

 صرف نظر از اینکه عدم حضور رفسنجانی در نماز جمعه به مدت 8 هفته، یک تصمیم سیاسی شخصی بود یا روندی اجباری، شرایط فعلی کشور و غیبت هشت هفته ای هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه –که نافذترین رسانه وی محسوب می شود-باعث ایجاد فضای انتظار از سوی همه کسانی شده است که تحولات ایران بعد از انتخابات ریاست جمهوری دهم را دنبال می کنند، به خصوص آنکه نماز جمعه بیست و ششم تیرماه، نخستین حضور هاشمی در مجامع عمومی بعد از انتخابات ریاست جمهوری خواهد بود.

باید این حضور مجدد هاشمی در نماز جمعه را در راستای تحولاتی چون نامه علنی و بی سابقه وی به رهبر انقلاب و همچنین خطبه های تاریخی آیت الله خامنه ای در نماز جمعه 29 خرداد ارزیابی کرد.

یکی از پیامدهای راهبردی انتخابات ریاست جمهوری دهم این بود که در جریان تحولات انتخابات و بعد از آن، تقریبا همه بازیگران عرصه سیاست ایرانی، چهره بدون رتوش و شفاف خود را در معرض افکار عمومی قرار دادند، نماز جمعه 24 تیر می تواند یک شفاف سازی تمام عیار برای چهره هاشمی رفسنجانی در افکار عمومی تلقی شود.

شاید یکی از دلایل سکوت نسبی هاشمی در روزهای بعد از انتخابات، این بود که بعد از تحولات روزهای بعد از انتخابات و به خصوص خطبه های نماز جمعه 29 خرداد ، هاشمی تاحدود زیادی در رابطه گفتمان خویش با نظام و انقلاب دچار تشویش شده بود و این حضور مجدد هاشمی در نماز جمعه، می تواند نشانگر آغاز دوره یا گفتمان جدید هاشمی و نظام باشد.

نگاهی به نوع مواضع مختصر هاشمی بعد از انتخابات این ابهام و تشویش را نشان می دهد، هاشمی در دیدار با" خانواده بازداشت شدگان حوادث اخیر" گفته بود مردم سراسر کشور بسیار خوب و حماسی در صحنه انتخابات حاضر شدند ولی متاسفانه وقایع پس از آن و مشکلاتی که برای برخی به وجود آمده ذائقه ها را تلخ کرد و فکر نمی کنم هیچ وجدان بیداری از وضع به وجود آمده راضی باشد؛ هاشمی صریحا ترویج ادعای "تنازع بر سر قدرت را در سطوح بالای نظام " انحراف در تبلیغات ذکر کرد.

اما هاشمی در نمازجمعه چه خواهد گفت؟ چند گمانه یا سناریو در این خصوص قابل پیش بینی است:

1-هاشمی رفسنجانی در خطبه های روز 26 تیر، با حمایت از رهبری ، اولا حضور خود در حاکمیت را تثبیت و تداوم می بخشد ضمن اینکه حمایت قاطع هاشمی از رهبری عملا تکذیب هرگونه جنگ قدرت در راس نظام است، هاشمی در این گزینه احتمالا سیاست" سکوت در برابر احمدی نژاد" را در پیش خواهد گرفت.

2- گزینه دوم این است که هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه این هفته، انتقادی نرم از شرایط جدید بعد از انتخابات ابزار کند و در عین حال نیز از رهبر انقلاب حمایت و دفاع کند که در این صورت،بازهم حضور خود در حاکمیت را تداوم می بخشد، ضمن آنکه می توان پیش بینی کرد در چهار سال آتی نیز،چالشی محدود و غیرفزاینده با احمدی نژاد را رقم بزند و انتقاداتی چون "عدم رعایت سند چشم انداز و برنامه های توسعه و .." را متوجه دولت دهم کند.

3- اما سومین گزینه محتمل در خصوص خطبه های نماز جمعه روز بیست و ششم تیر ماه این است که هاشمی رفسنجانی با انتقاد صریح و آتشین از شرایط جدید پا به میدان بگذارد که این به معنای "آغاز دوره حضور انتقادی او در حاکمیت" و آغاز چالش بنیادین با مشروعیت دولت دهم و اثبات اتحاد استراتژیک با میرحسین موسوی باشد، این در حالی است که میرحسین موسوی هم به گفته خودش در آستانه بنیانگذاری یک تشکل انتقادی فراگیر در کشور است.

4- احتمال چهارم خطبه های نماز جمعه تهران، آن است که اساسا فضای نماز جمعه در هنگام سخنان هاشمی به نوعی تنش و التهاب گرایش پیدا کند، طوری که هاشمی اصولا نتواند سخنان خاص را آغاز کند یا به پایان برساند و در هنگام شروع انتقادات احتمالی وی، اعتراضات و شعارها مانع ادامه سخنرانی وی شود، اتفاقی که دقیقا در اردیبهشت 1377 و در هنگامی که هاشمی رفسنجانی قصد داشت در خطبه های نماز جمعه از غلامحسین کرباسچی، شهردار وقت تهران دفاع کند ولی شعارهای اعتراضی برخی نمازگزاران مانع این دفاع شد و هاشمی با تغییر موضوع سخن، مانع از تداوم التهابات و اعتراضات شد، هرچند که حضور میرحسین موسوی، مهدی کروبی و حتی سید محمد خاتمی به همراه حامیان خود در نماز جمعه بیست و شش تیر، می تواند معنادار باشد و بر پیچیدگی وضعیت بیفزاید.